Tóm tắt Hướng dẫn Chế độ ăn uống cho người Mỹ giai đoạn 2025–2030

Ngày 7/1/2026, Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Hoa Kỳ (HHS) phối hợp với Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) chính thức công bố Hướng dẫn Chế độ ăn uống cho người Mỹ giai đoạn 2025–2030 (Dietary Guidelines for Americans – DGA).

Hướng dẫn được ban hành trong bối cảnh Hoa Kỳ đang đối mặt với gánh nặng lớn của các bệnh mạn tính liên quan đến chế độ ăn và lối sống. Thông điệp xuyên suốt của DGA 2025–2030 là: ưu tiên thực phẩm tự nhiên, tăng protein và giảm carbohydrate, đặc biệt là carbohydrate tinh chế và thực phẩm chế biến sẵn.

Tháp Dinh dưỡng mới cho người Mỹ (2025-2030)

1. Năng lượng và khẩu phần ăn

• Nhu cầu năng lượng và khẩu phần cần được cá nhân hóa theo tuổi, giới, chiều cao, cân nặng và mức độ hoạt động thể chất.

• Uống đủ nước mỗi ngày là nền tảng của chế độ ăn lành mạnh; nên ưu tiên nước lọc (có hoặc không ga) và đồ uống không đường.

2. Protein

• Ưu tiên protein có giá trị sinh học cao, kết hợp đa dạng nguồn protein động vật và thực vật.

• Hạn chế các thực phẩm giàu protein nhưng đi kèm đường bổ sung, tinh bột tinh chế và phụ gia hóa học.

• Ưu tiên nêm nếm bằng muối, gia vị và thảo mộc; hạn chế sốt công nghiệp.

• Thay thế chiên ngập dầu bằng nướng, áp chảo, quay, xào.

• Lượng khuyến nghị: khoảng 1,2–1,6 g protein/kg cân nặng/ngày, điều chỉnh theo nhu cầu năng lượng cá nhân.

3. Sữa và sản phẩm từ sữa

• Ưu tiên sữa và sản phẩm từ sữa nguyên kem, không thêm đường.

• Lượng khuyến nghị: khoảng 3 khẩu phần/ngày cho khẩu phần 2.000 kcal, điều chỉnh theo nhu cầu năng lượng.

4. Rau và trái cây

• Ăn đa dạng rau và trái cây nguyên quả mỗi ngày, ưu tiên các loại nhiều màu sắc.

• Rau, trái cây cần được rửa sạch kỹ trước khi ăn sống hoặc chế biến.

• Rau quả đông lạnh, sấy khô hoặc đóng hộp không hoặc rất ít đường bổ sung vẫn là lựa chọn phù hợp.

• Có thể tăng hương vị bằng muối, gia vị và thảo mộc tự nhiên.

• Hạn chế nước ép 100% từ rau hoặc trái cây; nếu dùng nên pha loãng với nước.

• Lượng khuyến nghị: khoảng 3 khẩu phần rau và 2 khẩu phần trái cây/ngày cho khẩu phần 2.000 kcal.

5. Chất béo

• Ưu tiên chất béo lành mạnh từ thực phẩm tự nhiên như cá, trứng, các loại hạt, dầu ô liu, quả bơ.

• Khi nấu ăn, ưu tiên dầu chứa acid béo thiết yếu, đặc biệt là dầu ô liu; có thể sử dụng bơ hoặc mỡ bò ở mức độ hợp lý.

• Hạn chế chất béo bão hòa dưới 10% tổng năng lượng/ngày.

6. Ngũ cốc và carbohydrate

• Ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt giàu chất xơ.

• Hạn chế tối đa carbohydrate tinh chế và thực phẩm chế biến sẵn như bánh mì trắng, ngũ cốc ăn liền, tortilla từ bột tinh luyện, bánh quy.

• Lượng khuyến nghị: khoảng 2–4 khẩu phần/ngày, điều chỉnh linh hoạt theo nhu cầu năng lượng.

7. Thực phẩm chế biến sẵn, đường bổ sung và carbohydrate tinh chế

• Tránh thực phẩm đóng gói, ăn liền, món mặn/ngọt như khoai tây chiên, bánh quy, kẹo; ưu tiên bữa ăn tự nấu tại nhà.

• Khi ăn ngoài, lựa chọn các món giàu giá trị dinh dưỡng.

• Hạn chế thực phẩm và đồ uống chứa hương liệu nhân tạo, phẩm màu có nguồn gốc từ dầu mỏ, chất bảo quản nhân tạo và chất tạo ngọt không/ít năng lượng.

• Tránh đồ uống có đường như nước ngọt, nước trái cây pha đường, nước tăng lực.

• Mỗi bữa ăn không nên vượt quá 10 g đường bổ sung.

• Khi chọn đồ ăn vặt, lượng đường bổ sung cần đáp ứng ngưỡng “Healthy” của FDA, ví dụ:

  • Đồ ăn vặt từ ngũ cốc: ≤5 g đường bổ sung/khẩu phần (≈ ¾ ounce ngũ cốc nguyên hạt).

  • Đồ ăn vặt từ sữa (như sữa chua): ≤2,5 g đường bổ sung/khẩu phần (≈ ⅔ cốc).

8. Đồ uống có cồn

• Khuyến nghị hạn chế tối đa tiêu thụ đồ uống có cồn để bảo vệ sức khỏe.

• Một số nhóm được khuyến nghị tránh hoàn toàn đồ uống có cồn gồm: phụ nữ mang thai; người đang hồi phục sau rối loạn sử dụng rượu; người không kiểm soát được lượng rượu uống; người đang dùng thuốc hoặc có bệnh lý có thể tương tác với rượu.

9. Natri

• Natri cần thiết cho cân bằng nước và điện giải nhưng phải kiểm soát lượng tiêu thụ.

• Người từ 14 tuổi trở lên: < 2.300 mg natri/ngày.

• Trẻ em có mức khuyến nghị thấp hơn tùy theo độ tuổi.

• Tránh các thực phẩm chế biến sẵn có hàm lượng natri cao.

Gợi mở ứng dụng tại Việt Nam

Các khuyến nghị trong DGA 2025–2030 là nguồn tham khảo quan trọng để Việt Nam xem xét, vận dụng và cập nhật nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị cho người Việt Nam trong thời gian tới, đặc biệt trong bối cảnh gia tăng các bệnh mạn tính liên quan đến dinh dưỡng và lối sống.

Cùng ngành Dinh dưỡng Trường Đại học Y tế công cộng nhìn từ khuyến nghị quốc tế đến thực tiễn Việt Nam, có thể thấy nhu cầu về đội ngũ cử nhân Dinh dưỡng được đào tạo bài bản, có tư duy y tế công cộng đang ngày càng rõ nét.

Chương trình Cử nhân Dinh dưỡng không chỉ trang bị kiến thức cơ bản về dinh dưỡng, khẩu phần ăn và thực hành lâm sàng, mà còn giúp người học hiểu sâu mối liên hệ giữa dinh dưỡng – lối sống – bệnh mạn tính, từ đó tham gia vào công tác dự phòng, truyền thông, can thiệp và xây dựng chính sách dinh dưỡng phù hợp với bối cảnh Việt Nam.

Trong giai đoạn hệ thống y tế chuyển mạnh sang phòng bệnh và chăm sóc sức khỏe bền vững, đào tạo cử nhân Dinh dưỡng chính là bước chuẩn bị nguồn nhân lực then chốt, sẵn sàng đáp ứng những thay đổi về nhu cầu dinh dưỡng của cộng đồng hôm nay và tương lai.